Polskie lasy i łąki to królestwo roślin i grzybów – smacznych, leczniczych i śmiertelnie trujących. Ten quiz sprawdzi, czy wiesz, które drzewo rośnie u nas najczęściej, który grzyb jest najgroźniejszy i czy paproć naprawdę zakwita w noc świętojańską.
Narodowa pasja: grzybobranie
Wczesnym rankiem we wrześniu na leśnych parkingach brakuje miejsc. Z samochodów wysiadają ludzie w kaloszach, z koszykami i nożykami. Grzybobranie to w Polsce coś więcej niż hobby – to rodzinna tradycja, sport i powód do dumy. Cudzoziemcy patrzą na to ze zdumieniem, bo w wielu krajach zbieranie dzikich grzybów jest rzadkością albo uchodzi za ryzykowną fanaberię.
Ryzyko rzeczywiście istnieje. Każdego roku w polskich szpitalach lądują osoby, które pomyliły gatunki. Najgroźniejsze grzyby wyglądają niewinnie, a objawy zatrucia pojawiają się czasem dopiero po wielu godzinach, gdy toksyny zdążyły już uszkodzić wątrobę. Dlatego zasada jest prosta: zbieramy tylko te grzyby, które znamy na sto procent, a w razie wątpliwości idziemy do sanepidu, gdzie grzyboznawca obejrzy zbiory.
Czym właściwie są grzyby
Grzyby to osobne królestwo organizmów – ani rośliny, ani zwierzęta. Nie przeprowadzają fotosyntezy, więc żywią się materią organiczną. To, co zbieramy w lesie, to tylko owocnik – część służąca do rozmnażania. Właściwy grzyb to sieć cienkich nitek, czyli grzybnia, która może ciągnąć się pod ziemią przez setki metrów i żyć dziesiątki lat.
Wiele grzybów współpracuje z drzewami. Ich grzybnia oplata korzenie, dostarcza drzewu wodę i sole mineralne, a w zamian dostaje cukry. Dlatego niektóre gatunki rosną tylko pod konkretnymi drzewami, a doświadczeni grzybiarze wiedzą, gdzie szukać.
Las, który sadzimy
Polskie lasy zajmują blisko jedną trzecią powierzchni kraju. Przez dziesięciolecia sadzono w nich na dużą skalę jeden czy dwa szybko rosnące gatunki, tworząc jednolite drzewostany. Dziś leśnicy coraz częściej wprowadzają gatunki liściaste, bo lasy mieszane są odporniejsze na susze, szkodniki i wichury.
W polskich lasach rosną też drzewa-pomniki, liczące setki lat. Mają własne imiona, legendy i opiekunów. Najstarsze z nich pamiętają czasy królów, a niektóre co roku biorą udział w konkursach na Drzewo Roku.
Legendy i realne zagrożenia
Rośliny od wieków obrastały legendami. W noc świętojańską szukano kwiatu, który miał przynieść szczęście i bogactwo. Zioła zbierano w określone dni, a niektórym przypisywano moc ochrony przed złymi duchami. Z kolei rośliny trujące wykorzystywano w medycynie ludowej – często z tragicznym skutkiem, bo granica między lekiem a trucizną bywa bardzo cienka.
Warto znać rośliny, które mogą zaszkodzić. Niektóre ozdobne krzewy w parkach i ogrodach mają trujące owoce, nasiona lub liście. Dzieci i zwierzęta domowe są szczególnie narażone, dlatego przed zasadzeniem rośliny w ogrodzie dobrze sprawdzić, czy jest bezpieczna.
Zielona fabryka tlenu
Rośliny to fundament życia na lądzie. Z wody, dwutlenku węgla i energii słonecznej wytwarzają materię organiczną, którą żywią się zwierzęta i ludzie. Proces ten zachodzi w małych strukturach w komórkach liści i jest jednym z najważniejszych na Ziemi. Bez niego nie byłoby ani lasów, ani pól, ani powietrza, którym oddychamy.
Zioła z apteki natury
Wiele roślin rosnących w polskich ogrodach i na łąkach od wieków służy jako lekarstwo. Rumianek łagodzi podrażnienia, mięta pomaga na niestrawność, a melisa wycisza i ułatwia zasypianie. Z kory wierzby pozyskiwano substancję, która stała się wzorem dla jednego z najpopularniejszych leków przeciwbólowych świata.
Zioła warto jednak stosować z rozwagą. Niektóre wchodzą w interakcje z lekami, inne w dużych dawkach szkodzą. Zbierając rośliny, trzeba też pamiętać o ochronie gatunkowej – wiele z nich jest objętych ochroną i nie wolno ich zrywać.
Najczęstsze pytania
Co zrobić, gdy nie mam pewności, czy grzyb jest jadalny?
Nie jeść go. Zbiory można pokazać grzyboznawcy w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Przy objawach zatrucia trzeba natychmiast wezwać pomoc.
Czy w Polsce można zbierać grzyby w każdym lesie?
W lasach państwowych zbieranie grzybów na własne potrzeby jest dozwolone, z wyjątkiem m.in. upraw leśnych, rezerwatów i terenów okresowo zamkniętych.
Czym jest drzewo-pomnik?
To drzewo objęte ochroną jako pomnik przyrody ze względu na wiek, rozmiary lub znaczenie historyczne.