Dwudziestolecie międzywojenne to tylko dwie dekady, ale w tym czasie trzeba było z trzech różnych zaborów zbudować jedno państwo: z jednym prawem, jedną walutą, wojskiem i szkołą. Sprawdź w 10 pytaniach, ile wiesz o II Rzeczypospolitej, jej politykach, sukcesach i kulturze.
Państwo zszyte z trzech kawałków
Kiedy Polska wróciła na mapę Europy, jej mieszkańcy przez ponad sto lat żyli w trzech różnych państwach. Obowiązywały trzy systemy prawa, w obiegu było kilka walut, a pociągi z jednej części kraju nie zawsze mogły wjechać do drugiej, bo tory miały różny rozstaw. Urzędnicy z Krakowa, Poznania i Warszawy mieli inne nawyki, inne formularze, a nawet inaczej pisali niektóre słowa.
Pierwsze lata niepodległości to nieustanne łączenie tych elementów: ujednolicanie prawa, budowa wspólnej administracji, armii i szkolnictwa. Wprowadzono obowiązek nauki dla dzieci, a w latach 20. i 30. tysiące nowych szkół powstało w miejscach, gdzie wcześniej ich nie było. Jednocześnie państwo musiało poradzić sobie z ogromnymi zniszczeniami po I wojnie światowej i kolejnymi konfliktami o granice.
Radio, samoloty i wieżowce
W 1926 roku Polskie Radio rozpoczęło regularną emisję programu. Słuchacze ustawiali się przy odbiornikach, żeby posłuchać koncertów, słuchowisk i transmisji sportowych. W 1929 roku powstały Polskie Linie Lotnicze LOT, a nowoczesne samoloty projektowane w Polsce zdobywały uznanie na międzynarodowych pokazach.
Miasta zmieniał modernizm. W Katowicach stanął budynek nazywany „Drapaczem Chmur”, a w Warszawie wieżowiec Prudential, przez lata najwyższy budynek w kraju. Architekci projektowali jasne, funkcjonalne domy z dużymi oknami i płaskimi dachami – osiedla z tamtego czasu do dziś są cenione za wygodny układ mieszkań.
Kabarety, kino i piosenka
Wieczorem Warszawa bawiła się w kabaretach, z których najsłynniejszy był Qui Pro Quo. Gwiazdami estrady byli Hanka Ordonówna i Eugeniusz Bodo, który grał też w filmach. Kino dźwiękowe dotarło do Polski na przełomie lat 20. i 30., a komedie z piosenkami biły rekordy popularności. Wiele z tych przebojów śpiewa się do dziś.
Sport i sukcesy
W 1928 roku Halina Konopacka jako pierwsza wywalczyła dla Polski olimpijskie zwycięstwo – w rzucie dyskiem. Cztery lata później Janusz Kusociński wygrał bieg na 10 000 metrów w Los Angeles. Sukcesy sportowców były dla młodego państwa ważne, bo pokazywały je światu jako nowoczesne i ambitne.
Trudne strony dwudziestolecia
Okres ten miał też ciemniejsze strony. Wielki kryzys gospodarczy z początku lat 30. uderzył w rolników i robotników, a bezrobocie w miastach było bardzo wysokie. Spory polityczne bywały gwałtowne, a mniejszości narodowe, które stanowiły około jednej trzeciej mieszkańców, często czuły się traktowane jak obywatele drugiej kategorii.
W quizie sprawdzisz, czy pamiętasz najważniejsze postacie, wydarzenia i osiągnięcia II Rzeczypospolitej.
Moda, architektura i życie w mieście
Lata 20. i 30. zmieniły wygląd polskich miast. Powstawały modernistyczne osiedla z jasnymi mieszkaniami, łazienkami i balkonami, a na ulicach pojawiały się pierwsze neony i samochody. Kobiety ścinały włosy na krótko i nosiły sukienki do kolan, co starsze pokolenie przyjmowało z oburzeniem. W kawiarniach toczyły się dyskusje artystów i literatów, a kolorowe tygodniki rozpisywały się o gwiazdach kina.
Jednocześnie wieś, na której żyła większość obywateli, często pozostawała biedna i przeludniona. Wielki kryzys gospodarczy na początku lat 30. uderzył w rolników i robotników, a bezrobocie w miastach było ogromne. Państwo próbowało odpowiadać na te problemy inwestycjami i robotami publicznymi.
To połączenie nowoczesności i niedostatku sprawia, że dwudziestolecie jest dziś tak fascynujące. Widać je w filmach, powieściach i fotografiach, które pokazują kraj pełen ambicji, ale też głębokich podziałów.
Najczęstsze pytania
Kiedy powstało Polskie Radio?
Regularne audycje Polskiego Radia nadawane są od 1926 roku.
Kto jako pierwszy wywalczył dla Polski zwycięstwo olimpijskie?
Halina Konopacka – w rzucie dyskiem na igrzyskach w Amsterdamie w 1928 roku.
Ile trwało dwudziestolecie międzywojenne?
Około dwudziestu lat – od zakończenia I wojny światowej w 1918 roku do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku.