Członkostwo w Unii Europejskiej zmieniło codzienność Polaków bardziej, niż zwykle pamiętamy: od podróży bez kontroli granicznych, przez studia i pracę za granicą, po nowe drogi, tramwaje i oczyszczalnie. Ten quiz sprawdza, czy pamiętasz, jak wyglądała droga Polski do Unii i kto reprezentował nasz kraj w europejskich instytucjach.
Jak Unia zmieniła codzienność Polaków
Jeszcze na początku lat 90. wyjazd do Niemiec czy Francji wymagał paszportu, a często także wizy i godzin czekania na przejściu granicznym. Dziś wiele osób jedzie na weekend do Berlina czy Pragi tylko z dowodem osobistym w portfelu i nawet nie zauważa, kiedy przekracza granicę. To jedna z najbardziej odczuwalnych zmian, jakie przyniosło członkostwo w Unii Europejskiej.
Druga wielka zmiana dotyczyła pracy i nauki. Obywatel Unii może legalnie pracować w innym państwie członkowskim, a studenci wyjeżdżają na semestr czy rok do uczelni partnerskich w ramach programu Erasmus+. Dla wielu rodzin wyjazd do pracy w Irlandii czy na Wyspach Brytyjskich był pierwszym kontaktem z życiem w innym kraju Unii, a powroty przywiozły do Polski nowe doświadczenia, języki i pomysły na biznes.
Skąd się wzięły nowe drogi i tramwaje
Na placach budowy w całej Polsce od lat stoją tablice z flagą Unii i napisem o współfinansowaniu. Polska jest największym beneficjentem unijnej polityki spójności – pieniędzy, które mają wyrównywać różnice w rozwoju między regionami Europy. Z tych środków powstawały odcinki autostrad i dróg ekspresowych, linie tramwajowe, nowe pociągi regionalne, oczyszczalnie ścieków, a także odnowione rynki w małych miastach.
Fundusze to nie prezent bez warunków. Gminy i firmy muszą przygotować projekt, często dołożyć własny wkład i rozliczyć się z każdej wydanej złotówki. Dlatego przy dużych inwestycjach tak ważne są terminy i kontrole – opóźnienie może oznaczać zwrot pieniędzy.
Długa droga do członkostwa
Po przemianach 1989 roku hasło „powrotu do Europy” powtarzali politycy niemal wszystkich opcji. Żeby wejść do Unii, Polska musiała spełnić tak zwane kryteria kopenhaskie: mieć stabilną demokrację, sprawną gospodarkę rynkową i przyjąć całe unijne prawo. Oznaczało to tysiące zmian w przepisach – od norm dla żywności, przez ochronę środowiska, po zasady konkurencji.
Negocjacje akcesyjne trwały kilka lat i obejmowały każdą dziedzinę gospodarki, od rolnictwa po transport. Ostatnie słowo należało do obywateli. W referendum głosowanie wyjątkowo trwało dwa dni, bo żeby wynik był wiążący, do urn musiała pójść ponad połowa uprawnionych.
Polska w unijnych instytucjach
Jako państwo członkowskie Polska ma swojego komisarza w Komisji Europejskiej, wybiera posłów do Parlamentu Europejskiego i co kilkanaście lat przez pół roku przewodniczy pracom Rady Unii Europejskiej. Polski jest jednym z 24 języków urzędowych Unii, więc każdy obywatel może pisać do unijnych instytucji po polsku i dostać odpowiedź w tym samym języku.
Polacy pełnili też najważniejsze funkcje w Unii. O tym, kto i kiedy stał na czele kluczowych instytucji, przekonasz się w quizie.
Unia na co dzień – rzeczy, których nie zauważamy
Część zmian jest tak oczywista, że przestaliśmy je dostrzegać. Rozmowy telefoniczne i internet w roamingu w innych państwach Unii kosztują tyle samo co w kraju. Ładowarki do nowych telefonów mają wspólne złącze, bo tak zdecydowały unijne przepisy. Kupując buty w sklepie internetowym z innego kraju członkowskiego, możesz je zwrócić bez podania przyczyny, a lot opóźniony o kilka godzin daje prawo do odszkodowania.
Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego pozwala skorzystać z publicznej służby zdrowia podczas wakacji we Włoszech czy w Chorwacji na takich samych zasadach jak mieszkańcy. Wspólny rynek oznacza też, że polscy producenci żywności, mebli czy kosmetyków sprzedają swoje towary w całej Europie bez ceł. Dla wielu firm z mniejszych miejscowości to właśnie eksport do sąsiednich krajów stał się sposobem na rozwój.
Członkostwo to także obowiązki: Polska wpłaca składkę do budżetu Unii, wdraża wspólne przepisy i uczestniczy w podejmowaniu decyzji, które czasem budzą spory. Dyskusje o tym, ile władzy powinny mieć instytucje europejskie, a ile państwa, trwają od początku istnienia wspólnoty.
Najczęstsze pytania
Czy Polska musi przyjąć euro?
Polska zobowiązała się przyjąć euro w przyszłości, ale nie ma ustalonej daty. Na co dzień nadal płacimy złotym, a decyzja o zmianie waluty wymaga spełnienia kryteriów ekonomicznych i zmian w prawie.
Czy po Unii można podróżować z dowodem osobistym?
Tak. Ważny dowód osobisty wystarcza do podróży po państwach Unii Europejskiej i strefy Schengen, także samolotem.
Ile języków urzędowych ma Unia Europejska?
Unia ma 24 języki urzędowe, w tym polski. Każdy obywatel może zwracać się do instytucji UE w swoim języku.
Czym są fundusze spójności?
To unijne pieniądze na wyrównywanie różnic w rozwoju regionów: drogi, transport publiczny, ochronę środowiska czy wsparcie firm. Polska jest ich największym beneficjentem.