Muzyka w PRL to big-beat, wielkie festiwale, rockowy bunt lat 80. i przeboje, które śpiewa się do dziś. Ten quiz sprawdzi, czy pamiętasz wykonawców, piosenki i miejsca, gdzie rodziły się gwiazdy.
Gitary elektryczne za żelazną kurtyną
Pod koniec lat 50. do Polski dotarła muzyka, której władze nie rozumiały i której się obawiały. Młodzi ludzie słuchali zachodnich nagrań w Radiu Luxembourg, przegrywali je na taśmy i zakładali zespoły grające na gitarach przerobionych z instrumentów akustycznych. Rock and roll w polskiej wersji nazwano big-beatem – określenie miało brzmieć mniej „imperialistycznie”.
W latach 60. big-beat podbił kraj. Koncerty w klubach studenckich i domach kultury przyciągały tłumy, a zespoły z gitarami i wzmacniaczami stawały się idolami młodzieży. Władze z czasem uznały, że lepiej kontrolować tę modę, niż z nią walczyć, i zaczęły ją promować w radiu i telewizji.
Festiwale, które tworzyły gwiazdy
Festiwale piosenki były w PRL wydarzeniami narodowymi. Transmitowała je telewizja, a całe rodziny oglądały koncerty i kibicowały ulubionym wykonawcom. Zwycięstwo na festiwalu otwierało drogę do kariery: nagrań w Polskich Nagraniach, tras koncertowych i występów za granicą. Na scenach w kurortach i miastach wojewódzkich debiutowali artyści, których piosenki znamy do dziś.
W latach 80. pojawiła się alternatywa. Powstały festiwale rockowe, na które ściągali punkowcy, metalowcy i fani nowej fali z całego kraju. Władze patrzyły na to podejrzliwie, a w tłumie nie brakowało tajniaków. Dla wielu młodych ludzi był to jednak pierwszy raz, gdy poczuli smak wolności.
Słowa, które mówiły więcej
Teksty piosenek przechodziły przez cenzurę. Autorzy nauczyli się więc pisać metaforami, które publiczność odczytywała po swojemu. Piosenka o miłości mogła być aluzją do polityki, a utwór o pogodzie – komentarzem do sytuacji w kraju. Wybitne autorki i autorzy tekstów stworzyli w ten sposób kanon polskiej piosenki, w którym poetyckość łączyła się z przekazem dla uważnych słuchaczy.
Radio, które się nagrywało
W czasach bez internetu radio było oknem na świat muzyki. Audycje, w których prezentowano całe płyty zachodnich zespołów, nagrywano na magnetofony kasetowe – prezenterzy specjalnie nie przerywali utworów, by słuchacze mogli zarejestrować je w całości. Listy przebojów stały się rytuałem, a co tydzień miliony słuchaczy czekały na wyniki głosowania.
Gwiazdy, które przetrwały
Wielu artystów z czasów PRL wciąż koncertuje, a ich piosenki śpiewają kolejne pokolenia przy ogniskach i na weselach. Nagrania z tamtych lat wracają w nowych aranżacjach, a młodzi muzycy sięgają po dawne przeboje, nadając im nowe brzmienie. Ten quiz to podróż przez kilka dekad polskiej muzyki – od pierwszych gitar elektrycznych po rockowy bunt końca lat 80.
Polski jazz
W latach 50. jazz był w Polsce muzyką zakazaną, uznawaną za symbol zachodniej dekadencji. Muzycy grali go w prywatnych mieszkaniach i piwnicach, a fani przekazywali sobie nagrania z rąk do rąk. Po odwilży jazz wyszedł z podziemia, a w Warszawie zaczął się odbywać festiwal Jazz Jamboree, jeden z najstarszych festiwali jazzowych w Europie.
Krzysztof Komeda, Zbigniew Namysłowski, Tomasz Stańko i wielu innych stworzyli styl, który na świecie nazywano polską szkołą jazzu. Ich nagrania do dziś inspirują muzyków, a muzyka filmowa Komedy znana jest widzom na całym świecie.
Najczęstsze pytania
Czym był big-beat?
Tak w PRL nazywano rock and roll i muzykę gitarową lat 60., by uniknąć „zachodnio” brzmiących określeń.
Czy piosenki w PRL podlegały cenzurze?
Tak. Teksty piosenek musiały uzyskać zgodę cenzury, dlatego autorzy często posługiwali się metaforami.
Gdzie posłuchać muzyki z PRL?
W serwisach streamingowych, w archiwach Polskiego Radia i w zremasterowanych wydaniach płyt.