Mapa województw to coś, co każdy pamięta ze szkoły – ale czy na pewno? Ten quiz sprawdzi, czy wiesz, gdzie urzęduje wojewoda, które województwo jest największe, a które najmniejsze.
Mapa, która zmieniała się wiele razy
Podział Polski na województwa ma kilkaset lat historii. W dawnej Rzeczypospolitej województwo było jednostką, na której czele stał wojewoda – wysoki urzędnik, a często także dowódca pospolitego ruszenia. Po odzyskaniu niepodległości granice województw rysowano od nowa, łącząc ziemie z trzech zaborów, a po drugiej wojnie światowej mapa zmieniła się po raz kolejny wraz z przesunięciem granic państwa.
W połowie lat 70. władze PRL wprowadziły podział na kilkadziesiąt małych województw. Wiele średnich miast zyskało wtedy status stolicy regionu, a wraz z nim urzędy, szpitale i inwestycje. Ten układ przetrwał ponad dwie dekady i dla wielu osób do dziś jest punktem odniesienia – starsze pokolenie często mówi o „dawnym województwie” swojego miasta.
Reforma, która wywołała protesty
Pod koniec lat 90. przeprowadzono reformę samorządową. Liczbę województw znacznie zmniejszono, przywrócono powiaty i oddano regionom więcej pieniędzy i decyzji. Dyskusje były burzliwe: mieszkańcy wielu miast protestowali, bo nie chcieli stracić statusu stolicy, a politycy spierali się o każdą granicę. W kilku przypadkach kompromis polegał na tym, że władze regionu podzielono między dwa miasta – w jednym urzęduje przedstawiciel rządu, w drugim samorząd.
Kto rządzi w województwie
W każdym województwie działają dwie władze. Wojewoda reprezentuje rząd: nadzoruje legalność działań samorządów, odpowiada za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe. Samorząd województwa – sejmik wybierany w wyborach i zarząd z marszałkiem na czele – decyduje o rozwoju regionu: drogach wojewódzkich, kolejach regionalnych, szpitalach, muzeach i rozdzielaniu funduszy unijnych.
To właśnie marszałek odpowiada za to, czy pociągi regionalne kursują często, a wojewoda – za to, jak sprawnie działa urząd wydający paszporty czy karty pobytu. Wiele osób myli te funkcje, a różnica ma znaczenie, gdy chcemy coś załatwić albo złożyć skargę.
Województwa w codziennym życiu
Województwa widać na każdym kroku, choć rzadko o tym myślimy. Pierwsza litera na tablicy rejestracyjnej auta zdradza, z którego regionu pochodzi samochód. Kod pocztowy, numer kierunkowy telefonu stacjonarnego czy herb na tablicy przy drodze – wszystko to wiąże się z mapą administracyjną. Województwa różnią się też bardzo powierzchnią, liczbą mieszkańców i zamożnością: w jednych mieszka kilka milionów osób, w innych niecały milion.
Nazwy większości województw nawiązują do dawnych krain historycznych, choć ich granice nie zawsze się pokrywają. Dlatego mieszkańcy jednego województwa mogą czuć się związani z różnymi regionami – i z dumą to podkreślają.
Jeśli uczysz się do sprawdzianu, narysuj mapę konturową i spróbuj wpisać nazwy województw i ich stolic z pamięci. Potem rozwiąż quiz i sprawdź, które miejsca na mapie są dla ciebie białymi plamami.
Herby i flagi regionów
Każde województwo ma swój herb, flagę i często także hymn. W herbach pojawiają się orły, gryfy, lwy, rycerze i postaci świętych – symbole nawiązujące do dawnych księstw, ziem i rodów. Projektowanie herbów po reformie samorządowej było zadaniem dla heraldyków, którzy szukali w archiwach dawnych pieczęci i chorągwi.
Samorządy chętnie korzystają z tych symboli w promocji. Regionalne marki, logotypy i hasła reklamowe mają przyciągać turystów i inwestorów. Ciekawym ćwiczeniem jest porównanie herbów sąsiednich województw – często widać w nich wspólną historię albo dawne spory o granice.
Najczęstsze pytania
Czym różni się wojewoda od marszałka województwa?
Wojewoda reprezentuje rząd w regionie i nadzoruje samorządy. Marszałek stoi na czele zarządu województwa wybieranego przez sejmik i kieruje rozwojem regionu.
Kiedy wprowadzono obecny podział administracyjny Polski?
Obecny trójstopniowy podział na województwa, powiaty i gminy obowiązuje od 1 stycznia 1999 roku.
Co oznacza pierwsza litera na tablicy rejestracyjnej?
Pierwsza litera wskazuje województwo, w którym zarejestrowano pojazd, a kolejne – powiat lub miasto.