Polskie święta to przede wszystkim stół pełen tradycyjnych potraw. Ten quiz sprawdzi, czy pamiętasz zwyczaje wigilijne, wielkanocne i karnawałowe – od pierwszej gwiazdki po koszyczek ze święconką.
Święta, które pachną kuchnią
Dla wielu Polaków święta zaczynają się nie w kalendarzu, ale w kuchni. Na kilka dni przed Bożym Narodzeniem w domach unosi się zapach grzybów suszonych na zimę, maku, miodu i pieczonego ciasta. Przed Wielkanocą – zapach pieczonej szynki, babek i chrzanu. To czas, gdy nawet osoby, które na co dzień nie gotują, stają przy garnkach, a rodzinne przepisy przechodzą z rąk do rąk.
Świąteczne potrawy to opowieść o historii i wierzeniach. Wiele z nich ma korzenie w czasach przedchrześcijańskich, gdy w okresie przesilenia zimowego składano ofiary przodkom, a wiosną świętowano odrodzenie przyrody. Kościół przejął część dawnych obyczajów, nadając im nowe znaczenie, a kolejne pokolenia dodawały swoje.
Post i obfitość
Wigilia była dniem postu, dlatego na stole nie podawano mięsa. Ten zakaz nie oznaczał jednak skromności – gospodynie prześcigały się w pomysłach na dania z ryb, grzybów, kapusty, maku i suszonych owoców. Liczba potraw miała znaczenie symboliczne, a każdy domownik powinien spróbować wszystkiego, żeby w nadchodzącym roku niczego mu nie zabrakło.
Zwyczaje różniły się w zależności od regionu i zamożności. Na wsiach podawano proste potrawy z tego, co dało pole i ogród. We dworach i bogatych mieszczańskich domach stoły uginały się od ryb przyrządzanych na kilka sposobów, a deserom nie było końca. Na Kresach Wschodnich przygotowywano dania, które w centralnej Polsce były mało znane, a po wojnie przesiedleńcy przywieźli je na zachód kraju.
Przesądy przy stole
Wigilia obrosła mnóstwem przesądów. Pod obrus kładziono siano na pamiątkę żłóbka, a do portfela wkładano łuskę ryby, żeby nie zabrakło pieniędzy. Nie wolno było wstawać od stołu w trakcie kolacji, a liczba osób przy stole musiała być parzysta. Dziewczęta wróżyły sobie z siana i z tego, kogo pierwszego spotkają po kolacji. Dziś traktujemy te zwyczaje z przymrużeniem oka, ale wiele rodzin wciąż je kultywuje.
Wiosenne święto życia
Wielkanoc ma zupełnie inny charakter. Po czterdziestu dniach postu na stół wracają mięso, wędliny i jajka, które od wieków symbolizują nowe życie. Jajka zdobi się na wiele sposobów: farbuje w łupinach cebuli, oklejając rdzeniem sitowia, rysując woskiem albo wydrapując wzory. Każdy region ma swoje techniki i wzory, a pisanki z niektórych wsi to prawdziwe dzieła sztuki.
W Lany Poniedziałek oblewa się wodą – dawniej był to obrzęd płodności i oczyszczenia, dziś głównie zabawa, w której najbardziej cierpią sąsiedzi spacerujący w odświętnych ubraniach.
Karnawał i słodkie szaleństwo
Między świętami Bożego Narodzenia a Wielkim Postem trwa karnawał, czyli czas balów, kuligów i zabaw. Jego kulminacją jest ostatni czwartek przed Środą Popielcową, gdy cukiernie mają kolejki od świtu, a dietetycy przypominają, ile kalorii ma jeden słodki przysmak. To jedno z niewielu świąt, które obchodzi się niemal wyłącznie przy pomocy jedzenia.
Święta w innych krajach
W innych krajach świętuje się inaczej. Włosi w Wigilię jedzą ryby i owoce morza, a na deser – słodkie pieczywo z bakaliami. Brytyjczycy główny posiłek jedzą w pierwszy dzień świąt: pieczonego indyka i pudding polany płonącym alkoholem. W Hiszpanii o północy w sylwestra je się dwanaście winogron w rytm uderzeń zegara.
Polacy mieszkający za granicą często łączą tradycje – przy stole obok polskich potraw pojawiają się dania kraju, w którym żyją. To piękny przykład tego, jak kuchnia łączy ludzi i kultury.
Najczęstsze pytania
Dlaczego na Wigilię nie je się mięsa?
Wigilia była tradycyjnie dniem postu. Choć Kościół od 2003 r. go nie wymaga, większość rodzin zachowuje bezmięsną kolację.
Skąd wziął się zwyczaj kładzenia siana pod obrusem?
Siano przypomina o żłóbku, w którym według Ewangelii położono Jezusa; dawniej łączono je też z wróżbami urodzaju.
Czym różni się pisanka od kraszanki?
Kraszanka to jajko zabarwione na jeden kolor, a pisanka ma wzór – rysowany woskiem, wydrapywany lub naklejany.