Kawa i herbata to najpopularniejsze napoje świata po wodzie. Ten quiz sprawdzi, czy znasz ich historię, odmiany i sposoby parzenia – od legendarnych kóz po zakonników w brązowych habitach.
Dwa napary, które podbiły świat
Codziennie na świecie wypija się miliardy filiżanek kawy i herbaty. Dla jednych to rytuał poranka, dla innych sposób na przerwę w pracy, spotkanie z przyjaciółmi albo chwilę spokoju. Oba napoje mają długą historię, pełną legend, handlu, przemytu, a nawet wojen. Zmieniały gospodarki całych krajów i obyczaje towarzyskie na kilku kontynentach.
Od legendy do kawiarni
Kawa ma swoją piękną legendę o pasterzu, którego zwierzęta po zjedzeniu czerwonych owoców pewnego krzewu nie mogły zasnąć całą noc. Historycy przypominają jednak, że pierwsze pewne świadectwa picia kawy pochodzą z klasztorów sufickich na Półwyspie Arabskim, gdzie mnisi pili ją, by czuwać podczas nocnych modlitw. Stamtąd kawa trafiła do Kairu, Stambułu i Wenecji, a potem do całej Europy.
Pierwsze kawiarnie w europejskich miastach budziły kontrowersje. Uważano je za miejsca spisków i plotek, a niektórzy władcy próbowali je zamykać. Bez skutku – kawiarnie stały się ośrodkami życia intelektualnego, gdzie rodziły się gazety, firmy ubezpieczeniowe i rewolucyjne idee. W Polsce kawa upowszechniła się w XVIII wieku, a do legendy przeszły przedwojenne kawiarnie literackie w Warszawie, Krakowie i Lwowie.
Herbata – napój cesarzy i kupców
Herbata ma jeszcze dłuższą historię. Według legendy jej liście wpadły przypadkiem do kociołka z gotującą się wodą jednego z dawnych władców Azji. Przez stulecia napar pito tam jako lekarstwo, a potem jako element wyrafinowanej ceremonii. Do Europy herbatę przywieźli w XVII wieku kupcy holenderscy, a Brytyjczycy uczynili z niej narodowy napój – i jedno z najważniejszych źródeł dochodu imperium.
Handel herbatą wywoływał konflikty. Wojny opiumowe w XIX wieku wybuchły m.in. dlatego, że Brytyjczycy chcieli zrównoważyć ogromne wydatki na herbatę, a słynny bunt kolonistów w porcie bostońskim zaczął się od skrzyń herbaty wyrzuconych do morza.
Od ziarna do filiżanki
Smak kawy zależy od wielu czynników: odmiany, wysokości uprawy, sposobu obróbki owoców, stopnia palenia i metody parzenia. Ten sam ziarno da zupełnie inny napój w ekspresie ciśnieniowym, w dripie i w kawiarce. Podobnie z herbatą: o smaku naparu decyduje miejsce uprawy, pora zbioru, wiek liści i temperatura wody.
W ostatnich latach w Polsce rozwinęła się kultura specialty coffee. W kawiarniach baristów prowadzą rozmowy o krajach pochodzenia ziaren i nutach smakowych, a domowi entuzjaści kupują młynki i wagi, by parzyć kawę z precyzją laboratorium.
Ile to za dużo?
Umiarkowane picie kawy i herbaty jest dla większości dorosłych bezpieczne, a nawet może mieć korzystny wpływ na zdrowie. Eksperci zalecają jednak umiar: zbyt duża ilość kofeiny może powodować kołatanie serca, nerwowość i problemy ze snem. Kobiety w ciąży i dzieci powinny ograniczać napoje z kofeiną.
Kawiarnie z historią
Polskie miasta mają kawiarnie, które same są zabytkami. W krakowskiej Jamie Michalika na początku XX wieku narodził się kabaret Zielony Balonik, a ściany zdobią karykatury i meble projektowane przez artystów. W przedwojennej Warszawie literaci spotykali się w kawiarniach przy Krakowskim Przedmieściu i Mazowieckiej, gdzie dyskutowali, pisali i spierali się do późna w nocy.
Wiele z tych miejsc nie przetrwało wojny, ale ich legenda żyje w książkach i wspomnieniach. Dziś nowe pokolenie kawiarni przyciąga ludzi, którzy pracują przy laptopach, spotykają się ze znajomymi i odkrywają smaki kawy z różnych zakątków świata.
Najczęstsze pytania
Ile kawy dziennie jest bezpieczne?
Dla większości zdrowych dorosłych do ok. 400 mg kofeiny dziennie, czyli 3–4 filiżanki kawy. Kobiety w ciąży powinny ograniczyć tę ilość.
Czy herbata ma kofeinę?
Tak. Czarna i zielona herbata zawierają kofeinę (teinę), choć zwykle mniej niż kawa.
Jak parzyć zieloną herbatę?
Wodą o temperaturze ok. 70–80 °C przez 1–3 minuty. Wrzątek sprawia, że napar staje się gorzki.