Polska gramatyka ma opinię trudnej, ale większość jej zasad stosujemy intuicyjnie. Ten quiz sprawdzi, czy potrafisz nazwać to, czego używasz w mowie codziennie.
Gramatyka, którą znasz, choć o tym nie wiesz
Każdy, kto mówi po polsku od dziecka, stosuje setki reguł gramatycznych, nie myśląc o nich. Bez wahania odmieniamy rzeczowniki, dobieramy końcówki czasowników i ustawiamy słowa w zdaniu. Trudności zaczynają się dopiero wtedy, gdy trzeba te reguły nazwać – na lekcji, na egzaminie albo gdy obcokrajowiec pyta, dlaczego mówimy tak, a nie inaczej.
Polszczyzna należy do języków fleksyjnych, czyli takich, w których relacje między wyrazami wyraża się głównie końcówkami. Dzięki temu szyk zdania jest dość swobodny: możemy przestawiać słowa, by położyć nacisk na to, co ważne, a sens pozostaje jasny. W językach pozycyjnych taka swoboda jest dużo mniejsza.
Dlaczego obcokrajowcy się męczą
Uczący się polskiego najczęściej narzekają na odmianę. Jeden rzeczownik może mieć kilkanaście form, a wybór końcówki zależy od rodzaju, liczby, przypadku i często od wyjątków. Do tego dochodzą liczebniki, które łączą się z rzeczownikami według skomplikowanych reguł, oraz czasowniki występujące w parach – jeden opisuje czynność w trakcie, drugi jej zakończenie.
Dla nas to oczywiste, a dla cudzoziemca to łamigłówka. Dlatego anglojęzyczni studenci polonistyki tworzą zabawne tabele i memy o polskiej gramatyce, a nauczyciele języka polskiego jako obcego wymyślają gry i piosenki, które pomagają zapamiętać końcówki.
Części mowy, czyli z czego zbudowane jest zdanie
Szkolna gramatyka dzieli wyrazy na części mowy. Jedne się odmieniają, inne nie. Jedne nazywają przedmioty i osoby, inne czynności, cechy, liczby albo okoliczności. Są też małe słowa, które same nic nie znaczą, ale bez nich zdanie się rozpada – łączą wyrazy, wyrażają relacje w przestrzeni i czasie albo dodają emocje.
Znajomość części mowy nie jest sztuką dla sztuki. Pomaga w ortografii, interpunkcji i nauce języków obcych, bo pozwala zrozumieć, jak zbudowane jest zdanie i gdzie postawić przecinek.
Gramatyka się zmienia
Język żyje, więc i gramatyka się zmienia. Niektóre formy wychodzą z użycia, inne się upraszczają. Dawna polszczyzna miała na przykład liczbę podwójną – osobne formy dla dwóch osób lub przedmiotów – której ślady zachowały się tylko w kilku wyrazach. Dziś obserwujemy, jak niektóre końcówki wypierają inne, a w mowie potocznej zanikają formy uznawane za zbyt oficjalne.
Językoznawcy opisują te zmiany, a nie zawsze je oceniają. Słowniki i gramatyki co kilka lat aktualizują zalecenia, uwzględniając to, jak naprawdę mówią Polacy.
Jak działa quiz
Pytania dotyczą podstaw, które pojawiają się w szkole podstawowej. Jeśli coś cię zaskoczy, nie martw się – po każdej odpowiedzi znajdziesz krótkie wyjaśnienie, a do quizu możesz wrócić w dowolnym momencie.
Polski jako język obcy
Coraz więcej osób na świecie uczy się polskiego. Uczą się go studenci zagraniczni, pracownicy z innych krajów, potomkowie emigrantów i miłośnicy polskiej kultury. Państwowa Komisja do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego przeprowadza egzaminy certyfikatowe na kilku poziomach, a certyfikat bywa potrzebny przy studiach, pracy czy staraniach o obywatelstwo.
Nauczyciele polskiego jako obcego mówią, że ich uczniowie po pewnym czasie zaczynają doceniać logikę polskiej gramatyki. A rodzimi użytkownicy, patrząc na nią oczami cudzoziemca, często po raz pierwszy zauważają, jak bogaty jest ich własny język.
Najczęstsze pytania
Dlaczego polska gramatyka uchodzi za trudną?
Ze względu na bogatą odmianę rzeczowników, przymiotników i czasowników, złożone zasady łączenia liczebników z rzeczownikami oraz liczne wyjątki.
Czym jest aspekt czasownika?
To kategoria, która mówi, czy czynność jest zakończona (aspekt dokonany), czy trwa lub się powtarza (aspekt niedokonany).
Czy można nauczyć się polskiej gramatyki jako dorosły?
Tak. Najlepiej łączyć naukę reguł z dużą ilością czytania i słuchania, bo wiele form zapamiętuje się przez osłuchanie.